|
|
|
|
|
| huvudsida | inledning | kirkiu bolkær | af mandrapi | af saræmalum | af vaþæsarum | bardaghæ bolkær | orbotæ mal | ærfþar bolkær | giptær bolkær | retløsæ bolkær | iorþar bolkær | mylnu bolkær | þiuuæ bolkær | fornæmis sakir | fornæmis bolkær | lekæræ rættær | conongs bolkær | þinglot | "heþnalagh"
· • ·
|
| Ærfþær bolkær Delar av flockarna 21-23 finns förutom i huvudhandskriften B59 (t.v.) även bevarade i det äldre fragmentet B193 (t.h.). |
| I. |
Þættæ ær ærfþær bolkær ·
Svn ær faþurs arvi · Ær eig svn · þa ær dottær · Ær eig dottær · þa ær faþir · Ær eig · faþir þa ær moþer · þa ær broþer · Ær eig broþer · þa er systir · Ær eig systir · þa æru sunærbørn · Ær eig sunærbørn* þa ær dottorbørn · Ær eig dottorbørn · þa æru broþorbørn · Ær eig broþorbørn · þa æru systørbørn · Ær eig · systorbørn · þa ær faþurfaþir · Ær moþormoþær · ok faþurbroþær · þa takar moþormoþer · ok faþurbroþer gangær fra ·
I Ær eigh sunarbørn är kanske børn trots formen att uppfatta som singularis.
|
| II. |
Moþir takar syna arf · til enge sun dør · þa gange doter til ok taki slikt sum moþir af ærvi · Havir moþir tua collæ dør enge sun · af aþrum coll · þa skulu døtær til gangæ ær vm faþur æru mæþ hanum skiptæ viþ moþor sinæ ærvi · taki slickt huarin sum annur ·
|
| III. |
Moþor faþir · ok faþur moþer · þer æru iamnærvi · Moþorbroþer ok faþursystir · þer æru iamnærve · Dottor · s · ok sunædottir · þer æru iamnærvi · Systur · s · ok broþor dottir · þer æru iamnærvi · Kollum skal ærvi skiptæ · sundær i tu · halft a fæþærni · ok halft a moþærni · æn baþir æru iamnskyldir ·
Morfadern och farmodern sammanfattas med det maskulina pronomenet þer (inte med det neutrala þø), som om de vore båda maskulina.
|
| IV. |
Sitær konæ i bo dør bonde kallæss havandæ · varæ · hon skal i bo sittia tyughu ukur · þa skal a seæ æn hun ær havande * · þa skal bo skiptæ skal hun a bolæ sittiæ · til fardaghæ næstu · Ær bonde døþer firi fardagha · þa a hun af faræ · havir hun fat · þa nyute þes far hun barn far cristændom · þa hauir hun ærv hægnæt · Bondæ a sun kona ær mæþ barni dighær þa skulu þer baþi i bo sittiæ · Kona giftiss bort fræ barnum sinum · eghu barn ambut ællær þræll · þa ma þem firi bo sætiæ · þa mughu fæþærnis frænþer skiptæ or barnæ lot · Faþur broþir barnæ mæli mælæ · ok fostræ skal firi bo sitiæ · Moþer skal raþæ arkær · lyklum ok lætæ skyldir takæ · ok skyldir lukæ · Ær moþorfaþir · til þa skal raþa ok eig faþur broþer · Ær faþurfaþir til þa skal han raþæ · ok eig modorfaþir · Eigh gitær moþor uiþær bo skilt num folstra se til · firi at sættiæ · Moþir skal til faræ · þrysvar a iamlangæ bos at vittiæ · æn bryti firi sitir ·
Efter æn hun ær havande ska det nog egentligen inskjutas ett æn hun ær eigh havande.
|
| V. |
Maþær far sær aþalkono gætær uiþ barn dør sv · fær aþra gætær viþ barn · far hina þriðiu · dør · bondé · þa en konæ er livændi · þa skal af takæ · hemfylgh sinæ alt þét ær vnøt ær · hun ællær hænær børn · þa skal hin ælsti koldær boskipti · kræfiæ · takær af þriþiung af bono · þa takar hin annær koldær sit mæþærni ok læggær aptær til skiptis siðæn takær han af sin þriþiung · hvat · þæt ær hældær konæ ællær hin yngsti · koldær · þa skal þæt aptær til lægiæ · takær siþan af sin þriþiung · þa skal af allum hindradaxgæf litæ* · Tax eig fæ til · þa skal slikt enum af uatæ · sum aþrum ·
litæ ska vara lukæ.
|
| VI. |
Gyptis kona aþrum manni gyptis þridia sin · dør konæ a barn · i · hæskæp · þa skal þen yngsti · koldær arf takæ · løsæ øræ alla ok iord þa ær køpt · i · garþi · Gyptis konæ far eig børn · i · efstu giftu · þa giftis hun allum barnum sinum aptær til arfs ·
|
| VII. |
En bonde gyptir dotur sinæ mæþ mund ok mæþ mælæ · skal vitæ mæþ tvænni tylptum · en þem skil · a · at hun var sva gyft · sum lægh sigiæ · ok þy æghu · barn ærf at lægmæli ·
|
| VIII. |
Gangær maþr fran kono sinni mungiptri i siang annarrar kono aflar barn · þæt ér horbarn · takær eig · at lægmæli fæþærni sit · Mæle þær frændær bondæ eptir han døþæn vid kono hans mundgypftæ at han atti eig barn · þættæ · þæn skal barn æghæ ær huærriæ nat liggær hoss · ok gyptær ær til mæþ lagmælum · Kona · a · slokifrillu son · ok annan aþalkono s · þer skulu baþir hænnær arf takæ · slikt hvar sum annar · Lægz · Y · viþ kono giatær viþ barn · þæt ær aþalkonobarn · æn han fæstir hana siþen ok far mæþ laghum · far han hana siþæn mæþ mund · ok mæþ mæli · gætær ok barn · þæt ær aþalkonobarn · skiutær þa kono af handum · sær · ma eig · bo hænni · mæþ guss rætti · stiæls siþæn ok aflær barn · þæt ær · frillu barn · takær mæþærni · ok eig fæþærni ·
|
| IX. |
Giuær · Y · sik i klostær · han skal fæ skiptæ viþ aruæ sinæ · taki han en lot · ok annan skal arvi taka · sva marghir · ærvær æru i sva margha lyti skal skiptæ · giuiss han mæþ sinum lot in · Dør han i klostré · þa ær kloster hans arui · Vill han or faræ firi iamlangadægh · þæt ær vald hans · Ær han ena nat ok iamlangæ · þa ma han eig or faræ · ok éngsins mans arf takæ · ok ikki skulu frændær hans værkum værþæ ·
|
| X. |
A døzs · dæghi ma ikki fra aruæ giuæ at lagmæli · num arvi · quædær sialvær ia viþr · sva sigiæ · lærþir mæn at eig ma ne uid kvæþæ mæþ guß ræt ·
|
| XI. |
Dræpær · Y · man wil hava arf hans · han skal iki arvi hans væræ · Sighir han at han drap mæþ vaþæ værki · han skal væria sik mæþ luktri hæræß næmd · Varþær han varþær han skal arf takæ · Fals han at laghum þa skal annær þær arf takæ · þæn dræpæ* ær skyldestær ·
dræpæ kan betyda 'dråparen', men kan oxå vara en felskrivning för dræpnæ 'den dräpte'.
|
| XII. |
Far · Y · af landi sætær brytiæ firi bo · sighir at han skal · gangæ til roms · þa skal bryti bo varþa til iamlængæ · siþan skal arvi varþæ · ok iki bryti længær num arvi uili · Far · Y · af · landi · sytær huspreæ i bo · havir i knæ ok annat i kviþi · far cristindom vændir han hæl ok nakkæ* at hemkynnum ok stighær fotum af fostærlandi · þær skulu arvær væræ · er skyldasti · uaru hanum þa han heman for en han kombær eig aftær til hemkynnæ · Ingsinss manss arv takær hæn mæn* i girklandi sitær* ·
Inte bara knæ och kviþi, och hæl och hemkynnum alittererar; även nakkæ hade en gång ett h i början (fisl. hnakki). — hæn mæn ska kanske vara þæn man 'den man (som)' el. han mæþæn 'han, medan (han)' — "Sitter i Grekland" kan möjligen syfta på de nordbor som tjänstgjorde i kejsarens livvakt under vikingatiden, men hade säkert någon utvidgad betydelse så pass sent som på 1200-talet.
|
| XIII. |
Ligia mæn tver siuker baþir i eno husi · ær huar annars arvi · liuir annar sua længi æftir annan · at han viþ husli takar · þa ær han hans arvi · Dør · Y · i by · annar i · aþrum by baþir a eno døgri · faræ mæn i mote sighir · hvar aþrum døþæ þerræ hvarghi þerræ ær annærs arvi · Brænnæ mæn tver inni · baþir sænþær hvarghi þerra ær annars arvi · Drukknæ tuer baþir a enu skipi · hvarghi þærra ær annars arve · Skilias mæn hemæ · far annar a skip ællær til skogs · dør hin ær hemæ var ok þen findþær døþen ær heman for · ok vet eigh a hvat døgre ær han do · hvarghi þerræ ær annars arvi ·
|
| XIV. |
Dør · Y · ænskær i landi ær eigh þæn skyldesti hos · þa skal arf hans standæ til iamlangæ · ær eigh þa arvi komen · þa skal konongær arf takæ biskupær æn præstær ær · Dør þydiskær · Y · ær egh barn til · þa skal · K · arf takæ byskopær æn præstær ær · þæt kallær danæ ærf · Dør · Y · na egh arvæ hans · þa ér konongær · arvi hans
|
| XV. |
Sva ær æn kona firiger stiupbarni sinu · vill sinum barnum arf vnnæ · Væri sik mæþ hæræsnæmd falz hvn þa hauir hvn firigiort sær ok friþi sinum · Vill egh sun hænnar latæ hanæ frid flya · þa skal han frændum bøtæ sum þer uilia ær eghu þem allær taki hanæ þær hanæ* fa ·
I st. f. hanæ står i orig. han.
|
| XVI. |
Siþan ær hion tu komæ saman takkær annat þerræ arf · fører · i bo læx · til brytstokss · far iki giald firi þæt sum liuær a þæt svm arf tok · þæt sum af fødis æghu þæt bæþi · Stoþhors i skoghum gangæ all · þy fyl · sum af føþæs æghv þer baþi · Tækær · Y · bo at arvi · ma eigh bryti firi væræ ællær deghiæ skulu · baþi hion avaxt aghæ · Þy biþær · Y · sær kono þærræ ær til arfs standér · at þer viliæ baþi afvæxt* æghæ ·
afxæxt är en (hyperkorrekt?) form av avaxt/avæxt.
|
| XVII. |
Farr bryti firi bo · Y* · han ær miskunnærmaþær bonþæ þæs ær bo · a · riþær i ok rændær or · far iki vtan tylptær eþ · firi at han havir alt or bo · þæt ær han atti · Bonþe kallær han havæ løn bo bæggiæ þerræ ok bort skutit · þa skal uitæ firi mæþ tylptær eþi · at han havir alt fram laght · han mæ eigh · þiuvær at hetæ · þæt ær handsalt fæ ·
Maþær-runan ska här uppfattas som manz, alltså genitiv.
|
| XVIII. |
Dør bondæ huspreæ livir · bo a iorþo hans dør firi fardaghæ · þa skal hun til sinna iorð* faræ ok halft viþ landboæ · bo sit havæ · han a at vitæ til arffæstu ok eigh længær · Kona takær þriðiung · i · bo ok þrer mærkær af hans lot siþen tymber ok myllureþe · þæt skal alt skiptæ sva sum bo · Skyldir skulu baþir lucæ · ok baþi kræfiæ slikt huart sum i · bo a · hvat þær fyr gørær · wrþu æn þer samæn komo allær siþæn vtän mandrap eit · Saræ bøtær ok bardagha bøtær mutur ok vingævæ agho þer baþi lukæ ok sva takæ ·
Strecket efter d i orig. står troligen inte för genitivändelsen -ær, då den feminina genitivändelsen redan i fornsvenskan utelämnades efter prepositioner.
|
| XIX. |
Farr annær broþer køpfærþum ok annar hemæ i asku sitær baþir aghu þer iammykit af arvi ·
|
| XX. |
Inlaght · fæ værþær bort stolet · ok bondæ fæ mæþ gialdi iki firi · skal uitæ mæd tylptær eþe · at hans fæ var mæþ stolet ·
|
| XXI. |
Havir faþir hemfylghz gørt svni sinum falþer faþir fra · þa skal aptær til skiptis bæra viþ þæn sum vgiptær ær · hanum skal slikan samu lot af gæræ sum þæn hafþi þem til bos sum giptær ær · sva skulu døtær sum synir skiptæ æn þer æru arvær hauir af iorþv salt þan ær giptær ær · þæt skal i hans lot standæ þa ær skiptæ · Dør sun giptær af garþi · a eig barn ok æru þer skild at faþir ok moþer at bo sinu þa skal faþir · arf takæ · ok eig modér · Faþir skal iord latæ hem fylghia moþir ma iki iorþ giua fran rættum skæptarva · Dør sun · a barn æptir sik · ær hanum hem giuit a boli iorþ · þæt æghu barn vitu til ok eig til flerræ · ær eghi num et bol · þa far eigh vitu til þæs · Æru tvar · stuwur ok toptergarþær i mælli · þa æru þæt tu bol · kallær til enkæ akærss · æller enka éng · þar a iki · uitu til um uili ær han kallær þem giuæ · Skuldum skal skiptæ svm bo · A · þingi skal viþ halssørum takæ ok sva fram sæliæ ·
| [...] vitu til þess Æru tuar stouur · oc toft garðr i mælli þa ærv tu bol · callar til einca acrs ællar til einca æng · þær a ecki vitu til · nvma þen uili ær han callar hem giua Skuldum skal sva skipta · svm bo Faþir skal sialfr a þingi barn sitt ætleðe · en skal arf taca* · a þingi skal uið alz ørom taca oc sva fram selia
Faþir ... taca saknas som synes i B59.
|
| XXII. |
Vill · Y · man or annørghom* stad løsæ · han skal siunætting firi · þan gøræ ær han havir · handamælli · byuþæ þem tva øræ gullz · ællær tvar mærkær vægnær vittni til latæ bæræ a sivnættingi · at han ær · hanum sua skiuldær at an a at løsæ han mæd laghmæli ok uitæ mæþ tylptær eþi · Siþæn far eigh vart num han kalli barn sit væræ · Haldær han æptir sægnær þing · þa hætti viþ sinum · ix · M ·
annørghom = annøþghom
| Vill man or anøð løsa · þa skal siunæt[i]ng firir þeim gøra er handa mællli haua · biuða hanum tua øra gulz · ællar · ii · M · vægnær vitni til lata bera a siunætenge · at han er hanum sva sk[v]ldr at han a · at løsa · han · með lagmale · þa fa[r] ecki vart · nvm han calla barn sitt vera haldr han æftr segnar þing · þa hættir han við niv M · sacsøkia sva hærað · sva K · *
þa hættir ... sva K saknas som synes i B59.
|
| XXIII. |
A ætleþer · Y · aþalkono barn ællær viþgangit a þingi · þa takær · þæt arf hans ok eigh hin han ætleddhe · Er sun til ællær dottir · Faþir ællær moþer · broþer ællær systir · þa far ækki þæn af arvi · ær ætledde · Er ingin þerræ til þa skall þæn takæ ær ætledde ·
| A · ætleðr man a[ð]alcono barn · viðr [...]
|
| XXIV. |
Dør landboe firi fardaghæ · þa æru tver løtær løsir* af bolæ hans · Dør kona hans · þa ær þriþiungær løs af bolæ hans · Er rughi sait a bole · þa skal þæn ær bol a gialda arwumn* · iammarghar skæppur sum a ær sait · Dør lanærdroten þa skal lanboe kuar sitia til fæstæ hans ær int ællær arvæ lukæ hanum tilgef · sinæ ·
løsir ersätter orig:s loll — arwumn ska läsas som endera arvumin eller arvunum
|
| XXV. |
Dør frælsgiui kalla þer ær han æghu til tuæggiæ lotæ giptan væræ · þa skulu þer gialdæ kono hans mark · at hindradagx gief · æn þer þoræ vitæ han tvæggiæ lotæ giptan ·
· • ·
|
|
© Peter Pettersson
|