ORDINIS HELENIUM
IN
ORIGINAL LATIN,
written in the fall of 1288 by bishop Brynolf
Algotsson (1245-1317)
in Westgothia, Sweden.
IN SOLENNITATE SANCTE HELENE
IN I VESPERIS
Super omnia Laudate
Antiphona: O clemens Helena, tibi sunt data gaudia plena. O clemens
Helena, jam sedes in amena. O clemens Helena, te gens collaudat egena. Fac,
clemens Helena, quod cesset debita pena. O clemens Helena, nos duc ad regna
serena.
Capitulum (Eccli. XXVI alias Syrach)
Responsorium: Peracta... (se efter Lectio sexta)
Ympnus: Felix parens Westgocia, gaudens plaude, multiplica pro tue prolis
gloria devota laudum cantica. Helena martyr hodie carnis abjecto pondere,
celestis aulam curie scandit de mundi carcere. Claris orta parentibus
nobilitatem generis bonis ornare moribus cepit ab annis teneris. Post maritale
vinculum Deo se totam dedicans salutis fit spectaculum, exemplis, signis emicans.
Deus, Creator omnium, te poscimus terrigene, ut nos ad celi gaudium prece
perducas Elene. Amen.
Versus (Ps 45:3 Specie tua...)
Super Magnificat ant.: Salve, decus patrie, martyr Deo grata, ad laudem
Westgocie celitus donata. Coram Rege glorie digne jam locata, esto regni Suecie
mitis advocata.
Magnificat
Collectam: Largire nobis, quesumus, clementissime Deus,
intercessione beate Helene martyris tue, veniam omnium peccatorum, ut quos ejus
concedis sollemniis gloriari, da ejus precibus gloriosis celitus sublimari. Per
Dominum nostrum.
AD MATUTINUM
Invitatorium: Assunt Helene sollempnia, virgo mater jubilet (-lat)
ecclesia.
Psalmus 95 (Venite exsultemus...)
Ympnus: Felix parens... (se strax ovan)
IN I NOCTURNO
Ant.: Postquam hyemps transiit infidelitatis, in hac terra prodiit rosa
venustatis.
Psalmi de una virgine: Stella nove gracie, nove claritatis, illuxit
Westgocie signis demonstratis. Postquam fides patrie fines illustravit, stella
mire gracie statim radiavit.
Vers. (Ps 45:3
Specie tua...)
Lectio prima: Postquam hyemps infidelitatis transiit, ymber persequcionis
abiit et recessit, flores apparuerunt in terra nostra. Inter quos beata Helena
velut nardus odorifera prodiit, fama bonorum operum redolens et igne divini
amoris fragrans. Hec velut stella splendida et matutina in principio novelle
fidei exorta est, exemplo (-lis) radians, signis choruscans, quorum plurima per
negligenciam suppressa, ingratitudinis proles oblivio sub silentio sepelivit, (que
stili non fuerunt officio signata). Verum ne sacrorum actuum ejus exempla sub
modio silentii (modii silentio) diutius occultentur, aliqua de vita ejus inclita
et obitu glorioso, necnon et /de/ virtutum prodigiis, quibus divina largiente
clementia claruit, humili stilo perstringimus, quatinus in laudem Dei audientium
animi excitentur. Hec de nobilibus parentibus edita, ut Susanna quondam in lege
et justificationibus Domini erudita est. Cum autem annorum nubilium attigisset
habitudinem secundum morem terre viro traditur, quem ut Sara uxor Tobie cum
timore Dei suscipere consensit. Contulit (Contulerat autem) ei Deus fecunditatem
Lye, sed Rachel decorem et venustatem, ut ipsa species corporis simulacrum esset
mentis. Ipsa velut Hester omnium oculis graciosa, generis sui nobilitatem morum
honestate decoravit.
Resp.: Letare fidelium concio devota, novum fac tripudium nacio Westgota.
<Helene martyrium laudet mundi rota (x2)>. Vers.: Cujus per mundum clarent
miracula nota.
Lectio secunda: Tandem cum
mortuo marito ad iterandum thalamum etas et opes (eam) vocarent, elegit magis
spiritualibus nupciis Deo copulari, (in quibus a luctu incipitur et ad gaudia
eterna pervenitur), quam carnalibus nupciis subjici, que cum (a) leticia semper
incipiunt (et) ad finem cum luctu tendunt. Igitur soluta (a) vinculo maritali
laboriosam viduitatis aream terens, Judith in se sanctam mulierem representavit,
instar cujus jejuniis et oracionibus Domino serviebat. Ostium suum ut sancti Job
viatori patuit, et de velleribus ovium suarum calefactus est pauper. Insuper
dilexit decorem domus Dei et zelus domus Dei sic ei inerat, quod magnam partem
ecclesie Skodhwe, ubi nunc corpus ejus sacrum requiescit, de impendiis propriis
fabricavit. Sane (et) in villa, que vocatur Gothene / Gothene vocatur, tale
vidit somnium presagium futurorum. Videbatur ei, quod ecclesia illius loci simul
cum ipsa existente in ea ad Skodhwe transvolaret. Cujus somnii divina
revelatione hanc dixit esse interpretationem, quod Gothene moritura sed Skodhwe
foret sepelienda, sicut rei postmodum probavit eventus. Ceterum cum porticus
illa que est inter turrim et ecclesiam Skodhwe fabricaretur, quibusdam
sciscitantibus, ad quid intersticium illud fieret, ita respondit: "Dabit
vobis Deus aliquem sanctum, cujus corpus et reliquie poterunt hic decenter
collocari" ("Dabit nobis Deus aliquem sanctum, cujus corpus et
reliquie hic poterunt decenter collocari"). Quod de se tanquam de alio
dixisse perpenditur, quia in eodem loco post passionem suam ejus venerabile
corpus situm est. Ex quibus manifeste noscitur (dinoscitur), eam cum Delbora et
Oldam eciam prophetie spiritu claruisse.
Resp.: Hec est Judith similis vite sanctitate, Esther non dissimilis
vultus venustate, <verbis, factis humilis, ardens caritate (x2)>, Vers.:
lucens lucerna per terre climata late.
Lectio tertia: Set hostis antiquus considerans oracula sanctorum construi,
prophana (phana) et delubra subuerti lucosque succidi in quibus dudum insana
infidelium multitudo sacrificiis sacrilegis insuadabat, cultui divino, quem per
eam augeri vidit, invidit. Quamobrem lucernam in domo Dei tam clare lucentem per
iniquorum manus exstinguere moliebatur. Accidit igitur, ut quidam nobilis filiam
beate Helene matrimonio (sibi) copulatam nimis exosam habens, frequenter verbis
et (ac) verberibus lacesseret. Servi autem de familia contumelias domine sue
injuste illatas moleste ferentes, tetenderunt eidem domino insidias et eum
occiderunt. Propinqui igitur occisi pro nichilo duxerunt mittere manus ultrices
in servos illos, et admissum crimen famule Dei impingentes, ipsam consciam et
machinatricem fusi sanguinis fuisse dixerunt. //Extunc facti sunt ei hostes
inexorabiles, et tribulationes multas et malas ab eis perpessa est//(tillagt i
Brev.Scar.)//. Sed quia plerumque hi, quos jam perfectos estimant homines, in
oculis Summi Opificis aliquid imperfectionis habent, sic(-ut) sepe et nos
imperiti homines necdum perfecte sculpta sigilla conspicimus et jam quasi
perfecta laudamus. Que adhuc artifex considerat et limat (liniat). Laudari jam
audit, et tamen ea tundere meliorando non desinit. Ideo Dominus famulam suam
tunsionibus persecutionum perfectiorem ( /
persecutionum et pressuris tribulationum
/ ) fecit. Cepit namque inde quotidianis incrementis in amorem sui
Conditoris succrescere, et ad gaudium et pacem celestis patrie anhelare.
Resp.: Carnalis connubii vinculo soluta, a labe contagii carnis impolluta,
<quasi monasterii jugo substituta (x2)>, Vers.: est sanctas viduas sancte
vivendo secuta.
IN SECUNDO NOCTURNO
Ant.: Hec est Judith vidua, victrix Holofernis, in certando strenua,
dedita supernis. Ministris ecclesie sedule servivit. Egenos cottidie pavit et
vestivit. Plane probat meritum hujus matris pie, nam ut Oldam spiritum gessit
prophecie.
Lectio quarta: Verum quia tucius est urse sevienti raptis catulis
occurrere, quam viro confidenti in stulticia sua, ut (igitur) locum daret ire,
misit Deus in mentem suam, visumque est ei bonum pergere et visitare loca
sanctorum. Laborem ergo non abhorruit, sed feminee cogitationi (-tionum)
masculinum animum inserens ad videndumn sepulchrum et locum passionis Domini, ut
quondam (illa) gloriosa Constantini mater Helena, Iherosolymam peciit, causam
suam divino commendans examini. Peragrata igitur regione illa et pluribus aliis
locis, ubi sanctorum reliquie in veneratione ( / reverencia / ) habebantur, cum
in Domino confidens et nullius occursum expavescens, ad propria reversa fuisset,
hostes ejus in malicia pertinaces et indurati captabant in animam juste,
sanguini innocenti insidiantes. Ipsa autem bonitatis et pacis filia (ac)
innocencie alumpna, sciens quod paciencia opus perfectum haberet (habet),
benefecit his, qui aderunt eam, et oravit pro persequentibus et calumpniantibus
se, certissima de hoc, quod persecutores sui coronam sibi (sibi 'cornam')
fabricarent in celis. Porro cum legitime certasset, placuit Domino agonistam
suam (tam) strenuam de carcere carnis educere, et ut gloriosius eam coronaret,
iniquorum gladiis (et) martyrio, quod eatenus aput nos rarum fuit, occumbere
permisit. Quadam enim die, dum pro indulgenciis iret ad consecrationem ecclesie
de Gotene, quidam de adversariis suis funestis in eam insilierunt, et diris in
eam impressis vulneribus, satiato ense juste sanguine, velut ovem innocentem
spiritu superna petente ipsam dimiserunt occisam. Occubuit autem calendis
Augusti de bello migrans ad pacem, que exsuperat omnem sensum.
Resp.: Offert se discrimini viarum perfecta, ad sepulchrum Domini peregre
profecta, <ipsius examini committens objecta (x2)>, Vers: non cedens
homini constans redit ad sua tecta.
Lectio quinta: Fracto (autem) alabastro sacrati corporis sui, vis
unguenti fragravit. Nam post mortem ejus in multiplicandis miraculis divina
potencia per ejus merita non destitit. Siquidem die passionis sue post solis
occubitum, transeunte quodam ceco per viam, dum appropinquaret loco passionis
ejus, puer qui direxit gressum ejus vidit lumen quasi candele ardentis in
frutice. Cumque ad jussum ceci diligencius investigaret, unde fulgor ille
procederet, inuenit in dumo digitum beate Helene abscisum cum anulo, quem
portaverat de terra sancta. Quem prefatus cecus tangens, cum manum sanguine ejus
respersam ad oculos suos reduxisset, illico detersa caligine vetusta lumen
recepit.
Ceterum cum transferentes corpus suum pausandi gracia in via ad horam
substitissent, statim ibi novus fons ebulliit, qui usque in hodiernum diem
vocatur fons beate Helene.
Insuper cum corpus ejus sacrum allatum Skodwe super magnam petram in
cimiterio lotum fuisset, eadem petra in duas partes scissa est, et illa pars
supra quam sanguis stillaverat de vulneribus ejus fluens erigebatur, alia vero
super quam non stillaverat sanguis in terra jacebat. Quod divinitus ad honorem
martyris factum fuisse perpenditur, ne ultra sanguis ejus humanis pedibus
calcaretur. In hoc divina potencia insinuare voluit, quam magna fuit fides
mulieris hujus in vita sua. Quod siquidem miraculum fides meretur fieri, ut
Dominus testatur in ewangelio dicens: Si habueris fides ut granum synapis,
dicetis monti huic, transi hinc, et transit. Item lapis ita erectus stetit ibi
multis annis, et plura ibidem fiebant miracula, dum locus ille in veneratione
debita habebatur.
Resp.: Helene de patria sancta revertenti fraudis conflant odia fraudibus
intenti. <Sola de malicia nocent innocenti (x2)>. Vers.: Nil obsunt anime
celestia regna petenti.
Lectio sexta: Quidam etiam a nativitate mutus, cum ad sepulchrum martyris
in oracionibus et lacrimis (aliquamdiu) perseverasset, datum est ei divinitus
expedite locutionis officium, et vetus silencium absolvit novum verbum. Preterea
quidam surdus tante surditatis sustinebat incommodo, quod nihil auditu
perciperet, nisi quid super ejus auribus (forcius) inclamaret. Invocata igitur
ab eo martyre, clamosis vocibus aures prebuit, et auditum surdis auribus
restauravit. Ceterum quidam leprosus ad sepulchrum martyris allatus, cum
lacrimis diutius perseverasset, meritis ejus integre mundatus est. Quidam etiam
claudus invocata ope martyris, extensis nervis, erectis tybiis, confortatisque
pedibus hylaris et gaudens ad propria repedavit.
Ad divine etiam laudis accidit preconium, quod quidam lathomus ecclesie
beate Helene, dum (ab) hostibus extractis gladiis inermis et innocens cederetur,
implorata ope martyris vulnerari non potuit, sed solis vestibus lesis, quedam
vestigia ictuum, instar fili coccinei in cute apparuerunt, ac si illorum ensium
acies penitus esset retusa. Cumque idem hostes viderunt se nihil cedendo
proficere, divertentes ab eo, quendam alium mox eis obvim cum eisdem gladiis
occiderunt. Revertentes igitur ad predictum lathomum tali cecitate percussi
sunt, quod ipsum licet in eadem domo esset videre non potuerunt. In quo antiquum
miraculum precibus Elisei prophete quondam factum divinitus renovatum est.
Sed quia Deus sanctam suam signis tam evidentibus mirificare dignatus
est, procurante felicis recordationis domino Stephano archiepiscopo Upsalensi,
dominus Alexander tercius ipsam sanctorum cathalogo censuit ascribendam. Omnia
autem miracula, que usque in presentem diem per ejus merita facta sunt ad
presens enarrare non possumus. Hec autem breviter annotata sunt ad astructionem
sanctitatis et edificacionem fidelium, ad laudem quoque et gloriam ejus, qui
facit mirabilia magna solus, cui sit honor et imperium per infinita secula
seculorum. Amen.
Resp.: Peracta feliciter hora passionis, gaudet eternaliter celi digna
thronis. <Fragrat odor dulciter ex unguenti donis (2x)>. Vers.: Clarent
prodigia sua per fines regionis.
IN TERTIO NOCTURNO
Ant.: Hec est Anna sobria mater Samuelis, patiensque filia Sara Raguelis.
Abygail sapiens in ea reuixit, Delboraque presciens, que futura dixit. Legis Dei
studio fuit ut Susanna, mentis desiderio Phanuelis Anna.
Lectio septima
Lectio sancti Evangelii secundum
Matheum Cap.12:46-50 (se
Bibeln).
Homelia beati Gregorii pape
Sancti Evangelii lectio, fratres charissimi, brevis est nobis recitata,
sed magnis mysteriorum ponderibus gravida. Jesus etenim, Conditor et Redemptor
noster, Matrem se nosse dissimulat, et que ei mater sit, qui propinqui, non per
cognationem carnis, sed per conjunctionem spiritus designat, dicens: "Que
est mater mea, et qui sunt fratres mei? Quicumque fecerit voluntatem Patris mei,
qui in celis est, ipse meus frater, mater et soror est". Sed cum hic qui
voluntatem Patris fecerit, frater et soror Domini dicitur, propter utrumque
sexum qui ad fidem colligitur, mirum non est, mirandum vero valde est, quomodo
mater etiam dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens:
"Ite, nunciate fratribus meis". Qui ergo ad fidem veniendo frater
Domini fieri poterit, dubitatur quomodo etiam mater esse possit. Sed sciendum
nobis est, quia, qui frater et soror est Christi credendo, mater efficitur
predicando. Quasi enim parit Dominum, qui eum cordi audientis infuderit, et
mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in mente proximi generatur.
Resp.: Oliva dum premitur, dulcor eliquatur, uva calce tunditur, in vinum
fundatur, palea concutitur, vt granum legatur, Vers.: Helena dum patitur, anime
celum reseratur. Vt granum legatur.
Lectio octava: Consideremus, fratres charissimi, hanc feminam,
consideremus nos qui nembris corporis viri sumus. In ejus comparatione quid
estimabimur? Sepe enim agendum aliqua bona nostra proponimus, sed si unus contra
nos levissimus sermo ab ore irridentis eruperit, ab intentione actionis nostre
fracti et confusi protinus resilimus. Ecce nos plerumque a bono opere verba
revocant. Hanc vero a sancta intentione nec tormenta frangere potuerunt. Nos in
aura maledictionis impingimus. Hec ad regnum etiam per ferrum pervenit, nihilque
esse quod obsisteret estimavit. Nos ad precepta dominica nostra largiri saltem
superflua noluimus. Hec non solum Deo suam substantiam contulit, sed pro illo
etiam propriam carnem dedit. Cum ergo ad illud terribile examen districtus judex
venerit, quid nos viri dicemus, cum huius femine gloriam viderimus? De
debilitate que tunc erit viris excusatio, quando hec ostendetur, que etiam cum
seculo sexum vicit.
Resp.: In celi rosario poni rubens rosa, meruit martyrio martyr gloriosa.
<Cujus intercessio quam sit virtuosa (x2)>, Vers.: hoc patet indicio, quod
curat membra leprosa.
Lectio nona: Sequamur ergo, fratres charissimi, districtam et asperam
nostri Redemptoris viam. Usu quippe virtutum ita jam plana facta est, ut per eam
etiam feminis libeat ambulare. Despiciamus cuncta presentia, cum turpe sit
diligere quod constat citius perire. Non vos terrenarum rerum amor superet, non
superbia inflet, non luxuria polluat, non invidia consummat. Amore nostri,
fratres charissimi, Redemptor noster occubuit, et nos amore ejus discamus
vincere nosmetipsos. Quod si perfecte agimus, non solum imminentes penas
evademus, sed etiam communi cum martyribus gloria remunerabimur. Quamvis enim
occasio persecutionum deest, hoc tamen et pax nostra martyrium suum, quia etsi
carnis colla non subdimus, spiritali tamen gladio carnalia desideria in mente
trucidamus.
Resp.: Audi, clemens domina, preces tue gentis, gaudens inter agmina
curie gaudentis. <Sis inter discrimina vite dux presentis (x2)>, Vers.:
que fueras solita gemitus revelare dolentes.
Vers.: Ora pro nobis...
LAUDES
Ant.: Ad novum preconium martyris accedit, quod vir vibrans gladium ferit
et non ladit. Mira lux emicuit celitus in dumo, ostendens, quo jacuit digitus in
humo. Cecus tangens digitum martyris abscisum mox per ejus meritum est adeptus
visum. Miram fidem habuit ut granum synapis, quod probat et innuit elevatus
lapis. Claudis gressum tribuit, et surdis auditum, cecis lumen prebuit devote
petitum.
Capitulum ut supra
Hymnus: Adest triumphus nobilis, dies redit leticie, qua martyr
venerabilis ascendit thronum glorie. Thesaurizavit avide thesauros in
celestibus, dum opes suas provide dispersit, dans pauperibus. Jejunans, orans,
opeans carnem domat et afficit. Celestia desiderans cum Deo emntem reficit.
Signa fecit insignia, surdis auditum tribuit, mundans lepre contagia, cecis
visum restituit.
Deus, Creator (se Ympnus i 'In I vesperis').
Vers.(Ps.45:11. Audi filia...)
Super benedictus ant.: O beata domina, digne sublimata, audi pie carmina
tibi decantata. Tua per precamina diluens peccata, duc ad celi limina nos
desiderata.
Ad sextam capitulum (Syr.26:15-16)
Ad nonam capitulum (Syr.26:18-19*)
(*Det är inte v.19 som ingår, utan:
"Fundamenta eterna super petram solidam,
et mandata Dei in corde mulieris sancte").
IN SECUNDIS VESPERIS
(Ant. de Laudibus)
Super Magnificat ant.: Vale, flos Westgocie, patrie lucerna, in via
justitie devios guberna. De valle miserie nos duc ad superna, ut tecum in requie
vivamus eterna. Amen.
mellan Gradualpsalm och Evangelium
för S:ta Helenas högtidsdags mässa
Versus alleluiaticus: Helena, Westgocie decus et patrona, posce nobis
hodie graciarum dona.
Sequentia: Voce dulcis melodie veneremur in hac die Helene sollemnia, que
post cursum hujus vie felix die theorie migrat ad solacia. Hec Rebecca, flos
decoris, hanc commendat cordis, oris, morum pudicitia. Absoluta viri toris
spernit ut Judith amoris carnalis connubia. Martham prebet se diei sed Mariam
requiei contemplando tempore. Dum non fovet hostes Dei Jael uxor est Cinei.
Prophetans par Debore. Alabastrum comminutum fragrans fudit vim virtutum, ut
probant miracula. Cecus videt, et os mutum loquitur ad ejus nutum, cedit lepre
macula. O Sueorum advocata, posce reis ut sensata Thecuites graciam. Fac ut
Esther elevata. Quod gens tua Deo grata mereatur gloriam. Amen.
Avskrivet på S.Servatii Dag 1999 (13/5)
S.D.G!